Trước sự đổi mới toàn diện của khung pháp lý hóa chất tại Việt Nam — với trọng tâm là Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 cùng hệ thống Nghị định số 24/2026/NĐ-CP, 25/2026/NĐ-CP, 26/2026/NĐ-CP và các Thông tư chuyên ngành có hiệu lực từ đầu năm 2026 — các yêu cầu quản lý đối với ngành khí công nghiệp và khí đặc biệt ngày càng trở nên chặt chẽ và số hóa mạnh mẽ.
Dựa vào văn bản pháp luật dưới đây tổng hợp quy trình chuẩn hóa từ khâu phân loại danh mục, chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, thủ tục hải quan cho đến thương mại và truy xuất nguồn gốc điện tử.
GIAI ĐOẠN 1: RÀ SOÁT, PHÂN LOẠI DANH MỤC KHÍ & XÁC ĐỊNH THẨM QUYỀN CẤP PHÉP
Trước khi nhập khẩu hay sản xuất, doanh nghiệp phải tra cứu mã CAS và nồng độ của từng loại khí công nghiệp/khí đặc biệt theo các phụ lục của Nghị định số 24/2026/NĐ-CP:
Phân loại nhóm hóa chất:
Khí sản xuất, kinh doanh có điều kiện: Tra cứu theo Phụ lục II Nghị định số 24/2026/NĐ-CP (ví dụ: các khí công nghiệp cơ bản có tính chất nguy hiểm, khí axetylen, amoniac…). Nếu là hỗn hợp khí, hàm lượng chất có điều kiện phải > 5% khối lượng.
Khí cần kiểm soát đặc biệt: Tra cứu theo Phụ lục III Nghị định số 24/2026/NĐ-CP:
Nhóm 1: Gồm tiền chất ma túy thiết yếu (nhóm IVB), hóa chất Bảng 2, các khí/hóa chất có độc tính cực cao. Hỗn hợp khí chứa chất Nhóm 1 có hàm lượng > 1% khối lượng.
Nhóm 2: Gồm tiền chất ma túy nhóm IVC, hóa chất Bảng 3 (như Phosgene/Cacbonyl clorua, Chloropicrin…), hóa chất thuộc Công ước Rotterdam/Stockholm. Hỗn hợp khí chứa tiền chất công nghiệp Nhóm 2 có hàm lượng > 5% khối lượng, hoặc chứa hóa chất Bảng/Công ước quốc tế > 1% khối lượng.
Nguyên tắc hỗn hợp: Hỗn hợp khí (khí trộn, khí chuẩn calibration…) có chứa đồng thời thành phần có điều kiện và thành phần kiểm soát đặc biệt thì được quản lý như hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
Xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết thủ tục (theo Thông tư 01/2026/TT-BCT):
- Cục Hóa chất (Bộ Công Thương): Tiếp nhận hồ sơ và cấp Giấy phép sản xuất, kinh doanh; Giấy phép xuất/nhập khẩu đối với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt Nhóm 1 (hoặc tổ chức kinh doanh đồng thời cả Nhóm 1 và Nhóm 2).
- UBND cấp tỉnh (Sở Công Thương tiếp nhận): Thẩm định và cấp Giấy phép sản xuất, kinh doanh; Giấy phép xuất/nhập khẩu đối với hóa chất kiểm soát đặc biệt Nhóm 2; cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh hóa chất có điều kiện.
GIAI ĐOẠN 2: THIẾT LẬP ĐIỀU KIỆN CƠ SỞ VẬT CHẤT & XIN CẤP GIẤY PHÉP HOẠT ĐỘNG
Doanh nghiệp phải hoàn thiện các điều kiện pháp lý về nhà xưởng, trạm nạp khí, kho chứa và năng lực nhân sự:
Yêu cầu kỹ thuật trạm nạp, bồn chứa và kho khí (QCVN 05A:2020/BCT & Sửa đổi 1:2024):
-
- Khoảng cách an toàn và ngăn cháy: Kho chứa, trạm chiết nạp khí dễ cháy (như H₂, C₂H₂) phải cách ly nguồn nhiệt, ngọn lửa trần tối thiểu 3m (đối với phương tiện đóng kín). Đảm bảo khoảng cách an toàn công trình hóa chất theo quy định tại Điều 28 Nghị định số 25/2026/NĐ-CP2728.
- Cửa thoát hiểm: Nhà xưởng, kho chứa có chiều dài hoặc chiều rộng ≥ 3m bắt buộc phải có lối thiểu 02 cửa (01 cửa ra vào và 01 cửa thoát hiểm mở ra từ bên trong, không cùng phía).
- Cảnh báo và xử lý khí độc: Kho/khu vực nạp hóa chất độc dạng khí phải có thiết bị cảnh báo rò rỉ khí tự động; phải trang bị thiết bị hút và xử lý khí độc hoặc giàn phun mưa tự động để hấp thụ khí khi xảy ra rò rỉ.
- Hệ thống cấp cứu khẩn cấp: Bắt buộc bố trí thiết bị rửa mắt và tắm khẩn cấp trong bán kính thao tác.
- Quy tắc phân lập khí không tương thích (Phụ lục B QCVN 05A): Tuyệt đối không bảo quản chung các bình/bồn khí oxy với bình khí dễ cháy (H₂, Axetylen, Hydrocarbon…) hoặc các chất dầu mỡ; các khí có khả năng phản ứng nguy hiểm phải cách ly riêng.
Kiểm định thiết bị chịu áp lực: Bồn chứa, dàn nạp khí, chai chứa khí nén/khí hóa lỏng (TCVN 6304:1997), van an toàn phải được kiểm định định kỳ và có hồ sơ kiểm định an toàn lao động còn hiệu lực.
Kế hoạch hoặc Biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất (Nghị định 25/2026 & Thông tư 02/2026):
Đối chiếu tổng khối lượng khí tồn trữ lớn nhất tại một thời điểm với ngưỡng tại Phụ lục IV Nghị định số 24/2026/NĐ-CP: Vượt ngưỡng quy định qx1/QUX1 + qx2/QUX2 + ……..qxi/QUXi ≥ 1
-
-
-
- Phải lập Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất trình Cục Hóa chất (đối với đối tượng cấp Bộ) hoặc UBND cấp tỉnh thẩm định, phê duyệt.
- Dưới ngưỡng quy định <1: Doanh nghiệp tự xây dựng và ban hành Biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất tại cơ sở.
-
-
Cập nhật Kế hoạch/Biện pháp lên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất – https://chemicaldata.gov.vn/ . trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày được phê duyệt/ban hành. Hằng năm phải tổ chức diễn tập ứng phó sự cố và báo cáo theo Mẫu 04 Thông tư 02/2026/TT-BCT.
Yêu cầu nhân sự và huấn luyện an toàn:
-
- Người chịu trách nhiệm an toàn: Phải có trình độ đại học chuyên ngành hóa học (đối với cơ sở sản xuất, sang chiết nạp) hoặc trung cấp chuyên ngành hóa học trở lên (đối với cơ sở kinh doanh, tồn trữ) thuộc danh mục đào tạo tại Phụ lục III Nghị định 25/2026/NĐ-CP.
- Người lao động trực tiếp: Lái xe, thủ kho, công nhân vận hành chiết nạp phải được huấn luyện an toàn hóa chất theo Điều 29 Nghị định 25/2026/NĐ-CP và lưu hồ sơ tối thiểu 03 năm.
Nộp hồ sơ xin cấp Giấy phép / Giấy chứng nhận (Thông tư 01/2026/TT-BCT):
-
- Sản xuất, kinh doanh khí có điều kiện: Lập hồ sơ theo Điều 9 Nghị định 26/2026/NĐ-CP (Mẫu 10a) gửi UBND cấp tỉnh. Thời hạn giấy chứng nhận là 05 năm
- Sản xuất, kinh doanh khí kiểm soát đặc biệt: Lập hồ sơ theo Điều 13 Nghị định 26/2026/NĐ-CP (Mẫu 06a) gửi Cục Hóa chất (Nhóm 1) hoặc UBND cấp tỉnh (Nhóm 2). Bắt buộc phải có Phương án kiểm soát phòng, chống thất thoát hóa chất (theo mẫu Phụ lục VIII Thông tư 01/2026/TT-BCT). Thời hạn giấy phép là 05 năm.
GIAI ĐOẠN 3: THỦ TỤC NHẬP KHẨU TẠI CỬA KHẨU HẢI QUAN
Tùy theo loại khí, thủ tục nhập khẩu được phân tách rõ ràng:
Đối với Khí thuộc Danh mục cần kiểm soát đặc biệt (Điều 14 Nghị định 26/2026/NĐ-CP)
- Xin Giấy phép nhập khẩu trước khi đưa hàng về cảng:
- Doanh nghiệp nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công trực tuyến đến Cục Hóa chất (đối với Nhóm 1) hoặc UBND cấp tỉnh (đối với Nhóm 2) theo Mẫu 07a Thông tư 01/2026/TT-BCT.
- Thành phần hồ sơ: Đơn đề nghị, Hợp đồng/Hóa đơn thương mại (Invoice), Phiếu an toàn hóa chất (SDS), bản sao Giấy phép kinh doanh/sản xuất hóa chất KSĐB đã được cấp.
- Đặc điểm giấy phép: Cấp cho từng hóa đơn/lô hàng nhập khẩu, thời hạn hiệu lực là 06 tháng (có thể gia hạn 01 lần tối đa 06 tháng).
- Thông quan: Giấy phép nhập khẩu là căn cứ pháp lý để Hải quan cho phép thông quan. Hóa chất KSĐB đã có giấy phép này được miễn thủ tục khai báo hóa chất một cửa.
Đối với Khí thuộc Danh mục có điều kiện (Điều 6 & 10 Nghị định 26/2026/NĐ-CP)
- Khai báo hóa chất nhập khẩu trực tuyến:
- Trước khi thông quan, doanh nghiệp nộp hồ sơ khai báo online qua Cổng thông tin một cửa quốc gia https://vnsw.gov.vn/.
- Bộ hồ sơ gồm: Thông tin tờ khai, Hóa đơn thương mại, Phiếu an toàn hóa chất (MSDS) tiếng Việt theo mẫu Phụ lục I Thông tư 01/2026/TT-BCT.
- Hệ thống của Bộ Công Thương sẽ phản hồi tự động (Mẫu 13b) qua hệ thống kết nối với Hải quan để làm thủ tục thông quan hàng hóa.
- Điều kiện kinh doanh: Doanh nghiệp phải xuất trình Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất có điều kiện cho cơ quan Hải quan.
Ghi nhãn và Phiếu an toàn hóa chất (SDS)
- Bình chứa, chai khí, tank bồn nhập khẩu bắt buộc phải dán nhãn hàng hóa bằng tiếng Việt theo quy định GHS (thể hiện rõ: Tên hóa chất, mã CAS, hình đồ cảnh báo GHS, từ cảnh báo, cảnh báo nguy cơ và biện pháp phòng ngừa).
- Doanh nghiệp phải chuẩn bị và cung cấp đầy đủ Phiếu an toàn hóa chất gồm 16 mục bắt buộc theo đúng mẫu tại Phụ lục I Thông tư 01/2026/TT-BCT.
GIAI ĐOẠN 4: VẬN CHUYỂN, TỒN TRỮ & SANG CHIẾT NẠP NỘI BỘ
Vận chuyển an toàn (Điều 26 Nghị định 25/2026/NĐ-CP & QCVN 05A):
- Phương tiện vận tải: phải có Giấy phép vận chuyển hàng nguy hiểm, có biển cảnh báo hàng nguy hiểm.
- Lái xe và người áp tải phải có Giấy chứng nhận huấn luyện kỹ thuật an toàn vận chuyển hàng nguy hiểm và mang theo Biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất trong vận chuyển (bản giấy hoặc điện tử) suốt quá trình di chuyển.
- Tuyệt đối không chở lẫn chai khí oxy cùng phương tiện với các bình khí cháy (như axetylen, LPG, hydrogen).
Tồn trữ và Sang chiết nạp tại Trạm:
- Chiết nạp an toàn: Áp dụng nghiêm ngặt quy trình nạp khí kín; không dùng khí nén có oxy để nén đẩy khí dễ cháy; bình chứa và hệ thống rót khí cháy phải thực hiện tiếp đất chống tĩnh điện.
- Dịch vụ tồn trữ (Nếu có cho thuê kho/bồn khí): Nếu doanh nghiệp có kinh doanh dịch vụ cho thuê kho/bồn lưu giữ khí cho bên thứ ba, bắt buộc phải xin Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ tồn trữ hóa chất (quy định mới tại Điều 19, 20 Nghị định 26/2026/NĐ-CP, áp dụng từ ngày 01/07/2026).
GIAI ĐOẠN 5: THƯƠNG MẠI, PHÂN PHỐI & TRUY XUẤT NGUỒN GỐC ĐIỆN TỬ
Đây là khâu có nhiều điểm mới cần kiểm soát chặt chẽ nhất, đặc biệt là việc số hóa dữ liệu giao dịch:
-
Nguyên tắc bán hàng (Điều 17 Luật Hóa chất 2025):
- Doanh nghiệp chỉ được bán khí cần kiểm soát đặc biệt cho:
- Đơn vị có Giấy phép kinh doanh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
- Hoặc đơn vị sử dụng đã thực hiện thủ tục công bố loại hóa chất và mục đích sử dụng trên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất (theo Mẫu Phụ lục XVIII Thông tư 01/2026/TT-BCT) trước khi sử dụng ít nhất 30 ngày.
-
Định danh điện tử & Lập Phiếu kiểm soát mua, bán qua VNeID (Thông tư 154/2026/TT-BCA & Thông tư 01/2026/TT-BCT):
- Thời hạn lập phiếu: Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày giao nhận hàng hóa, bên bán phải lập Phiếu kiểm soát mua, bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
- Thực hiện online: Doanh nghiệp dùng tài khoản định danh điện tử tổ chức (VNeID) đăng nhập vào https://vnidcheck.vn Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất cần kiểm soát đặc biệt (do Bộ Công an chủ trì vận hành, liên thông với CSDL chuyên ngành của Bộ Công Thương).
- Khởi tạo mã định danh lô hàng: Khi lô khí nhập khẩu/sản xuất về kho, doanh nghiệp kê khai lần đầu để hệ thống cấp Mã chuỗi cung ứng và Mã định danh hóa chất (mã QR).
- Tích hợp Phiếu kiểm soát điện tử (Phiếu kiểm soát mua bán lập – mục a): Kê khai các trường thông tin bên bán, bên mua (người nhận hàng xác thực tài khoản định danh VNeID mức độ 2), loại khí, khối lượng, mục đích sử dụng theo danh mục quy định. Hệ thống tự động đối soát dữ liệu với CSDL giấy phép mà không qua thẩm định thủ công.
- Báo cáo sự cố bất thường: Nếu xảy ra thất thoát, rò rỉ khí độc, hao hụt bất thường, doanh nghiệp phải cập nhật điện tử lên hệ thống trong vòng không quá 24 giờ kể từ khi phát hiện.
-
Chế độ báo cáo định kỳ hàng năm:
- Trước ngày 15 tháng 02 hằng năm, doanh nghiệp phải đăng nhập vào Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất (Bộ Công Thương) để thực hiện báo cáo tổng hợp tình hình sản xuất, nhập khẩu, sử dụng và thương mại khí của năm trước theo mẫu Phụ lục XVII ban hành kèm Thông tư 01/2026/TT-BCT109110. Hồ sơ nhật ký và chứng từ theo dõi phải lưu giữ tối thiểu 03 đến 05 năm để phục vụ công tác thanh kiểm tra liên ngành.

